Towarzystwo Przyjaciół Dzieci w swojej ponad wiekowej działalności zawsze wspierało rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym w dążeniu do ich godnego życia. Różne były koleje losu tych społecznych działań, począwszy od inspiracji, poprzez sugestie, propozycje i projekty, po petycje, ale nade wszystko poprzez nieustanną walkę o należne prawa do świadczeń, które stanowiłyby gwarancję bezpiecznego funkcjonowania (materialnego i finansowego) rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym. Szczególną rolę w tym działaniu odgrywa Krajowy Komitet Pomocy Dzieciom i Młodzieży Niepełnosprawnej naszej organizacji oraz specjalistyczne koła skupione wokół społecznego ruchu rodziców dzieci niepełnosprawnych. Jednakże najwyższą wartość w tym działaniu odgrywają rodzice. Bez nich, bez ich wsparcia i pomocy nie byłoby możliwe działanie dla poprawy sytuacji dzieci/osób niepełnosprawnych oraz w równej mierze ich rodziców. Czy wszystkie podjęte działania odniosły zamierzony cel i jaki jest efekt tych działań, to odrębny temat, nad którym ciągle pochylamy się i będziemy dążyć do osiągnięcia tego celu poprzez przestrzeganie konstytucyjnej zasady równego traktowania i sprawiedliwości społecznej.
Dla porządku informacyjnego wspomnę o powszechnienie znanych i obowiązujących świadczeniach rodzinnych (D.U. 2003 poz. 2255 z późn. zm.), do których zalicza się:
ZASIŁEK RODZINNY oraz dodatki do zasiłku rodzinnego
Z tytułu urodzenia dziecka, opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, samotnego wychowywania dziecka, wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania oraz rozpoczęcia roku szkolnego.
Przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego (w konsekwencji również dodatków) ma na celu częściowe pokrycie wydatków zawiązanych z utrzymaniem dziecka i uzależnione jest m.in. od spełnienia kryterium dochodowego. Zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł., a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł. Kryteria dochodowe, podlegają weryfikacji co 3 lata.
Natomiast wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie:
1) 95,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia;
2) 124,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia;
3) 135,00 zł na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku życia.
Uwaga: od dnia 1 stycznia 2016 r. przy ustalaniu dochodu rodziny uprawniającego do zasiłku rodzinnego i jego dodatków obowiązuje tzw. mechanizm „złotówka za złotówkę”. Według tego mechanizmu, przekroczenie kryterium dochodowego nie wyklucza tej rodziny z systemu świadczeń rodzinnych, a rodzina może otrzymać świadczenia, pomniejszone o kwotę przekroczenia kryterium dochodowego. Przy ustalaniu uprawnień do zasiłku rodzinnego brane są pod uwagę dochody członków rodziny osiągnięte w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy oraz zmiany w sytuacji dochodowej stanowiące utratę i uzyskanie dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje:
1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;
2) opiekunowi faktycznemu dziecka (osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka);
3) osobie uczącej się (osoba pełnoletnia ucząca się, niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony).
Przysługuje osobom wymienionym w punkcie 1 i 2, do ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia Natomiast w sytuacji, gdy kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności zasiłek rodzinny przysługuje do 24 roku życia.
Dodatki do zasiłku rodzinnego
Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem.
Przysługuje: matce lub ojcu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka (osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka) albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się (osoba pełnoletnia ucząca się, niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony). Dodatek przysługuje na dziecko w wieku:
1) do ukończenia 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności,
2) powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wysokość dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wynosi miesięcznie:
1) 90,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia;
2) 110,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 24 roku życia.
Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przysługuje:
1) w związku z zamieszkiwaniem (poza domem rodzinnym) w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły ponadpodstawowej lub szkoły artystycznej, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także szkoły podstawowej w przypadku dziecka lub osoby uczącej się, legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności – w wysokości 113,00 zł miesięcznie na dzieckoalbo
2) w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, w przypadku dojazdu do szkoły ponadpodstawowej, a także szkoły artystycznej, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki w zakresie odpowiadającym nauce w szkole ponadpodstawowej – w wysokości 69,00 zł miesięcznie na dziecko.
Dodatek przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka (osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka) lub osobie uczącej się (osoba pełnoletnia ucząca się, niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony). Dodatek przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego.
Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje raz w roku szkolnym na dziecko.
Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego albo rocznego przygotowania przedszkolnego. Wysokość dodatku wynosi 100 zł.
Wniosek o wypłatę dodatku składa się do dnia zakończenia okresu zasiłkowego, w którym rozpoczęto rok szkolny albo roczne przygotowanie przedszkolne i wypłacany jest przez 10 miesięcy w roku.
Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka
Przysługuje w wysokości 193,00 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej jednak niż 386,00 zł na wszystkie dzieci.
W przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności kwotę dodatku zwiększa się o 80 zł na dziecko, nie więcej jednak niż o 160 zł na wszystkie dzieci, czyli odpowiednio 273 zł na jedno dziecko, nie więcej niż 546 zł na wszystkie dzieci.
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka. Dodatek przysługuje również pełnoletniej osobie do ukończenia 24 roku życia, uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jeżeli oboje rodzice osoby uczącej się nie żyją.
Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej
Ten dodatek wynosi 95,00 zł miesięcznie. Dodatek przysługuje na trzecie i na następne dzieci uprawnione do zasiłku rodzinnego. Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka (osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sadu rodzinnego o przysposobienie dziecka) albo opiekunowi prawnemu dziecka.
Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego
Przysługuje w wysokości 400 zł miesięcznie. Dodatek przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka (osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka) albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:
24 miesięcy kalendarzowych;
36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;
72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych dziecka przysługuje jeden dodatek.
Dodatek nie przysługuje, gdy dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem dziecka przebywającego w zakładzie opieki zdrowotnej oraz w przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
W przypadku zbiegu uprawnień do innych świadczeń przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
JEDNORAZOWA ZAPOMOGA z tytułu urodzenia się dziecka (tzw. becikowe, w wysokości 1000 zł na jedno dziecko)
Od 1 stycznia 2013 r. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę nie przekracza kwoty 1922,00 zł netto. Kwota kryterium dochodowego uprawniającego do ww. zapomogi oraz jej wysokość podlega weryfikacji co 3 lata. Zapomoga jest wolna od podatku dochodowego. Przysługuje; matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka.
Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli matka dziecka pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu.
ŚWIADCZENIE RODZICIELSKIE, przysługuje w wysokości 1000 zł
Przysługuje osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem, które z powodu swojej sytuacji zawodowej nie mogą skorzystać z zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Ze wsparcia mogą skorzystać osoby bezrobotne, studenci czy osoby pracujący na umowę o dzieło. Przysługuje ono matce lub ojcu dziecka, rodzinie zastępczej (z wyjątkiem zastępczej rodziny zawodowej), osobie która przysposobiła dziecko przed ukończeniem 14 roku życia. Przysługuje ono w przypadku urodzenia jednego, dwojga, trojga, czworga, pięciorga lub więcej dzieci przy jednym porodzie, przysposobieniu lub objęcia opieką przez okres, odpowiednio 52-65-67-69-71 tygodni.
Świadczenie służy do zapewnienia rodzicom wsparcia w pierwszym okresie życia dziecka, nie jest uzależnione od kryterium dochodowego, nie podlega opodatkowaniu, ani innym obciążeniom.
ZASIŁEK DLA OPIEKUNA jako świadczenie będące realizacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt TK akt K 27/13
Zasiłek dla opiekuna wprowadzony został ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która stanowi realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13. Zasiłek dla opiekuna (obecnie w wysokości 620 zł) skierowany jest wyłącznie do osób, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
ŚWIADCZENIA OPIEKUŃCZE, tj: zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne oraz specjalny zasiłek opiekuńczy
Zasiłek pielęgnacyjny
Wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 215,84 zł miesięcznie.
Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia, osobie, która ukończyła 75 lat.
Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (ZUS), osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej nieodpłatnie całodobowe utrzymanie, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją tej osoby.
Świadczenie pielęgnacyjne
Od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (D.U. 2023 poz. 1429). Wysokość świadczenia wynosi 2988 zł miesięcznie.
Zasadnicze zmiany w prawie do świadczenia pielęgnacyjnego
Świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia. Nie ulegają natomiast zmianie rodzaje orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, które są wymagane przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. W związku z tym, od 1 stycznia 2024 r. w dalszym ciągu wymagane jest, aby osoba wymagająca opieki legitymowała się ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (zawarte w pkt 7 i 8 o treści: „wymaga, dotyczy”) albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.Zmienione przepisy rozszerzają również krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje następującym opiekunom matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, opiekunowi faktycznemu dziecka, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
Ponadto wprowadzone zmiany stwarzają możliwość łączenia aktywności zawodowej, bez żadnych ograniczeń, z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to z nowelizacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach, obowiązujących od 1 stycznia 2024 r., zatrudnienie lub inna praca zarobkowa opiekuna (rodzaj, wymiar, miejsce, wysokość wynagrodzenia) nie miały wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Również posiadany przez opiekuna status rolnika, małżonka rolnika, czy domownika rolnika, nie stanowi przeszkody w otrzymywaniu świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach, bez konieczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego czy z pracy w gospodarstwie rolnym (uchylony art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach, przysługuje również w sytuacji, gdy opiekun dziecka w wieku do ukończenia 18 r. życia ma ustalone prawo do własnej emerytury lub renty lub innego świadczenia emerytalno-rentowego (uchylony art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Nowe przepisy przewidują również sytuację, gdy opiekun otrzymujący świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem w wieku do ukończenia 18. r. ż. (odpowiednie orzeczenie o niepełnosprawności), wówczas wysokość świadczenia pielęgnacyjnego podwyższa się o 100% na drugie i każde koleje dziecko, nad którym sprawowana jest opieka (należy złożyć wniosek o podwyższenie świadczenia pielęgnacyjnego).
Specjalny zasiłek opiekuńczy
Z dniem 1 stycznia 2024 r. zostaje uchylony art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujący zasady przysługiwania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednak, na podstawie przepisów przejściowych, specjalny zasiłek opiekuńczy będzie nadal przyznawany po 31 grudnia 2023 r. na zasadzie zachowania praw nabytych, które są uregulowane w przepisach przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym.
Ochrona praw nabytych dotyczy również opiekunów, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne na strych zasadach obwiązujących do 31 grudnia 2023 r.
***
Prezentowane świadczenia adresowane do rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym (i nie tylko) wspierane są również przez:
Ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tzw. Rodzina 800+ (wcześniej Rodzina 500+) poprzez oferowanie świadczenia wychowawczego (D.U. 2016 poz. 195 z późn. zm. oraz D.U. 2023 poz. 810 z późn. zm.).
Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje na dzieci do ukończenia 18 roku życia. Świadczenie wychowawcze nie jest ograniczone progiem dochodowym. Przyjmowanie wniosków, rozpatrywanie, przyznawanie i wypłatą tego świadczenia zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wnioski można składać tylko przez Internet, a wypłata odbywa się wyłącznie w formie bezgotówkowej, na wskazany rachunek bankowy. Obecnie przyjmowane są wnioski na okres świadczeniowy 2024/2025 trwający od 1 czerwca 2024r. do 31 maja 2025r.
Ustawę o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, która wprowadziła program „Dobry start” (tzw. 300+). Z tego programu (Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie rządowego projektu „Dobry start”, D.U. 2021 poz. 1092) skorzystać może każdy uczeń, który spełnia następujące warunki:
a) nie ukończył: 20 lat lub 24 lata – jeśli posiada orzeczenie o: umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, potrzebie kształcenia specjalnego, potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych (dotyczy także uczniów, którzy osiągnęli ten wiek przed rozpoczęciem roku szkolnego w danym roku kalendarzowym).
b) uczy się w placówce oświatowej: szkoła podstawowa, szkoła ponadpodstawowa, szkoła artystyczna, w której jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, młodzieżowy ośrodek socjoterapii, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy.
Program 300+ przysługuje również na dzieci, które przebywają w pieczy zastępczej oraz osobom, które opuszczają pieczę zastępczą, aby się usamodzielnić.
Wnioski przyjmuje i wypłaca świadczenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Natomiast poza wyżej prezentowanymi świadczeniami rodzinnymi przyznawanymi przez ośrodki pomocy społecznej i ZUS (MOPS, MOPR, PCPR) osobną partię stanowią świadczenia przyznawane na mocy decyzji ZUS (KRUS i in.). Do nich w szczególności należą:
Renta socjalna
Renta socjalna to rodzaj świadczenia, które przysługuje osobom niezdolnym do pracy. Świadczenie mogą otrzymać osoby, które spełniają następujące warunki osoba ubiegająca się o świadczenie ukończyła 18 lat (kobieta która wyszła za mąż od 16 roku życia), lekarz orzecznik ZUS lub Komisja ZUS stwierdziła, że osoba jest całkowicie niezdolna do pracy z przyczyn związanych z naruszeniem sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole przed ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej lub prowadzenia studiów doktoranckich i in.
Dla celów przyznania renty socjalnej należy złożyć wniosek o rentę socjalną, zaświadczenie ze szkoły bądź uczelni, zaświadczenie o stanie zdrowia (druk OL-9) wystawione nie wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku, dokumentację medyczną potwierdzającą stan zdrowia, oświadczenie o prowadzeniu gospodarstwa rolnego (właściciel lub współwłaściciel), którego powierzchnia przekracza 5 hektarów, zaświadczenie o zawarciu umowy oraz kwocie osiąganego przychodu (w przypadku podjęcia zatrudnienia). Wniosek można złożyć osobiście, lub może to uczynić opiekun prawny, przedstawiciel ustawowy, opiekun faktyczny, osoba na podstawie pisemnego pełnomocnictwa.
W związku z pobieraniem renty socjalnej, na świadczeniobiorcę spadają dodatkowe obowiązki względem ZUS. Dlatego należy informować o podejmowaniu zatrudnienia, osiągniętej wysokości przychodu, każdej zmianie danych adresowych i osobistych, pobycie w areszcie lub zakładzie karnym, posiadaniu gospodarstwa rolnego.
Rentę socjalną przydziela się na stałe, w przypadku gdy całkowita niezdolność do pracy jest trwała oraz na czas określony, w przypadku gdy niezdolność do pracy jest okresowa.
Wysokość renty socjalnej zmienia się każdego roku. Minimalna wartość świadczenia w 2024 roku wynosi 1 588,44 zł brutto (aktualna do końca lutego 2024r.). Trzeba pamiętać, że obiegając się o rentę socjalną i będąc jednocześnie uprawnionym do renty rodzinnej, której wysokość nie przekracza 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, można pobierać dwa świadczenia w tym samym czasie. Łączna wartość renty socjalnej i rodzinnej także nie może przekraczać 200% kwoty najniższej możliwej do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W sytuacji w której ten próg zostanie przekroczony, obniżona zostanie wysokość renty socjalnej. Obniżona renta socjalna nie może być jednak niższa niż 10% kwoty najniższej renty.
Od 1 stycznia 2022 wszedł w życie nowy przepis związany z tym świadczeniem. Posiadając prawo do renty socjalnej i osiągając przychód z działalności, która podlega pod obowiązek ubezpieczeń społecznych, to prawo do renty zostanie zawieszone lub zmniejszone.
Do renty socjalnej można dorobić. Wysokość dodatkowego zarobku zależy od osiąganego dochodu.
Jeżeli dochód jest niższy niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, to renta nie zostanie obniżona. W przypadku gdy dochód jest wyższy niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia i nie przekracza 130% tego wynagrodzenia, to renta zostanie zmniejszona o kwotę przekroczenia. Jeżeli dochód jest wyższy niż 130% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, to renta socjalna zostanie zawieszona (nie odebrana).
Do źródeł przychodu mających wpływ na wysokość renty socjalnej zalicza się przychód osiągany z pracy na podstawie stosunku pracy, z pracy na umowie zleceniu, z pracy na umowie agencyjnej, z działalności pozarolniczej, z zasiłków chorobowych, macierzyńskich i opiekuńczych, z wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy, ze świadczenia rehabilitacyjnego, z tytułu służby w Wojsku Polskim i Policji. Pod uwagę nie bierze się także dochód z tytułu umowy najmu, podnajmu i dzierżawy oraz podobnych, opodatkowanych na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym.
Świadczenie uzupełniające
Świadczenie uzupełniające, czyli 500+ dla niepełnosprawnych to forma finansowego wsparcia dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (D.U. 2019 poz. 1622). Zasiłek w wysokości 500 zł przyznaje się na wniosek osobom, które spełniają kryteria ZUS w tym zakresie. O przyznanie 500 plus dla niezdolnych do samodzielnej egzystencji mogą ubiegać się osoby, które ukończyły 18 rok życia, posiadają orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, mieszkają na terenie Polski, posiadają polskie obywatelstwo, prawo pobytu w Polsce lub zalegalizowany pobyt w Polsce, nie odbywają kary pozbawienia wolności ani aresztu (z wyjątkiem dozoru elektronicznego), nie posiadają prawa do pobierania emerytury ani renty, nie pobierają zasiłku stałego ani okresowego ani nie pobierają świadczeń z zagranicznej instytucji odpowiedzialnej za sprawy emerytalno-rentowe, albo posiadają to prawo, ale łączna wysokość pobieranych świadczeń nie przekracza 2157,80 zł brutto (ustalając tę kwotę, ZUS nie bierze pod uwagę renty rodzinnej która została przyznana dziecku całkowicie niezdolnemu do pracy lub samodzielnej egzystencji przed ukończeniem 16 roku życia lub w czasie nauki przed 25 rokiem życia).
W celu uzyskania świadczenia uzupełniającego należy złożyć wniosek do ZUS (druk ZUS ESUN). W imieniu niepełnosprawnego wniosek może złożyć jego przedstawiciel, pełnomocnik lub opiekun. Dokument przekazuje się w formie papierowej, przesyła pocztą lub przesyła elektronicznie wraz z załącznikami (wykaz przy wniosku). W przypadku braku orzeczenia potwierdzającego niezdolność do samodzielnej egzystencji, należy dołączyć zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza nie wcześniej niż na miesiąc przed datą złożenia dokumentów.
Wysokość świadczenia może ulegać zmianie. W podstawowym wymiarze wynosi 500 zł. Na takie świadczenie mogą liczyć osoby, które nie pobierają emerytury, renty, ani innego świadczenia finansowanego przez środki publiczne lub ich łączna kwota brutto nie przekracza 2157,80 zł. W przypadku gdy wysokość świadczeń przekracza tę kwotę, ale nie jest większa niż 2157,80 zł, świadczenie będzie wypłacane w mniejszym wymiarze. Wysokość świadczenia uzupełniającego zostanie obniżona o kwotę stanowiącą różnicę wysokości pobieranych świadczeń.
Świadczenie wyrównawcze (Ustawa z 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki – D.U. 2021 poz. 2314).
Świadczenie wyrównawcze może otrzymać osoba:
a) uprawniona do wcześniejszej emerytury (symbol EWK) na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, w kwocie niższej niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
b) ciągle sprawująca opiekę nad dzieckiem, z tytułu której nabyła prawo do wcześniejszej emerytury,
pobierająca to świadczenie w kwocie niższej niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Aby otrzymać świadczenie, należy złożyć wniosek do ZUS (druk ZUS ESWK). Można go pobrać ze strony lub wypełnić w oddziale ZUS. Emerytka EWK (emeryt EWM) otrzyma świadczenie w wysokości kwoty stanowiącej różnicę między świadczeniem pielęgnacyjnym a kwotą pobieranego świadczenia emerytalnego (brutto) z wyłączeniem dodatku pielęgnacyjnego. Uwzględniona będzie także kwota świadczeń przyznanych przez zagraniczne instytucje właściwe do spraw emerytalno-rentowych oraz kwota innych dodatków i świadczeń.
Świadczenie wspierające
Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy, które wprowadzają świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnością. Świadczenie przyznawać i wypłacać będzie ZUS.
Niezbędne jest jednak uzyskanie decyzji o poziomie potrzeby wsparcia (PPW). Decyzję wydaje wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (WZON). W tym celu należy pobrać wnioski papierowe lub ze strony wojewódzkiego zespołu. Dokumentacja obejmuje; wniosek (PPW) i kwestionariusz samooceny (PPW-K), ponadto należy dołączyć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz decyzję ustalającą przedstawiciela ustawowego lub osoby upoważnionej do reprezentowania osoby z niepełnosprawnością.
Wniosek i kwestionariusz samooceny wypełnia osoba niepełnosprawna lub rodzic/opiekun.
W następnej kolejności oczekujemy na podanie terminu ustalenia poziomu potrzeby wsparcia (PPW) przez WZON, a po przeprowadzeniu czynności oceniających na decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia określoną w punktach (70 -100 pkt).
UWAGA
– przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia pod uwagę brana jest m. in. zdolność osoby z niepełnosprawnościami do samodzielnego wykonywania określonych czynności lub zadań związanych z codziennym funkcjonowaniem w zakresie niepełnosprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej i sensorycznej.
– osoby z niepełnosprawnością (lub opiekunowie) samodzielnie decydują o wykorzystaniu uzyskanej oceny.
– złożenie wniosku o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia nie jest obowiązkowe.
– procedura uzyskania oceny poziomu potrzeby wsparcia nie łączy się w żaden sposób z koniecznością uzyskania nowego bądź zmiany posiadanego przez osobę niepełnosprawną orzeczenia.
– wszystkie uprawnienia wynikające z obecnych orzeczeń pozostają bez zmian.
Wnioski o wydanie decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia można składać do WZON od 1 stycznia 2024 r, także za pośrednictwem powiatowego zespołu ds. orzekania. Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje się na taki sam okres, na jaki dana osoba posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż na okres 7 lat.
W następnej kolejności składamy wniosek o świadczenie wspierające. Świadczenie wspierające będzie mogła otrzymać osoba z niepełnosprawnością od ukończenia 18 roku życia posiadająca decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia (PPW), w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów, wydaną przez WZON.
Wniosek składa się tylko w wersji elektronicznej za pomocą trzech kanałów informacyjnych; platformę PUE ZUS, portal Emp@tia, bankowość elektroniczną, w treści podając nr decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. W ramach przyznania świadczenia wspierającego można uzyskać:
220% renty socjalnej przy uzyskanym poziomie punktów 95-100
180% renty socjalnej przy uzyskanym poziomie punktów 90-94
120% renty socjalnej przy uzyskanym poziomie punktów 85-89
80% renty socjalnej przy uzyskanym poziomie punktów 80-84
60% renty socjalnej przy uzyskanym poziomie punktów 75-79
40% renty socjalnej przy uzyskanym poziomie punktów 70-74
bez żadnego kryterium dochodowego oraz żadnego ograniczenia dotyczącego aktywności zawodowej bądź pobierania świadczenia emerytalno-rentowego przez osobę niepełnosprawną, jak również jej opiekuna. Obowiązują 3 etapy wdrażania:
I etap 2024 rok – 87-100 pkt ppw, II etap 2025 rok – 78-86 pkt ppw, III etap 2026 rok – 70-77 pkt ppw.
Uwaga:Powyższy harmonogram nie dotyczy osób z niepełnosprawnościami, na które ich opiekunowie co najmniej w dniu 1 stycznia 2024 r. lub później pobierają dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy, zasiłek dla opiekuna lub świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach – w przypadku takich osób z niepełnosprawnościami uzyskanie przez nie co najmniej 70 pkt w decyzji o poziomie potrzeby wsparcia, już od 1 stycznia 2024 r. będzie uprawniać do otrzymania świadczenia wspierającego. Świadczenie wspierające przysługuje od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie – na czas ważności decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, tj. do końca miesiąca, w którym upływa termin ważności tej decyzji.
WAŻNE INFORMACJE:
– pobieranie świadczenia wspierającego wyklucza możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego,
– przyznanie świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Osoby ubiegające się o świadczenie otrzymają informację o jego przyznaniu.
– decyzje administracyjne będą wydawane jedynie w przypadku odmowy przyznania świadczenia (uchylenia prawa do świadczenia oraz w sprawach nienależnie pobranych świadczeń).
Opracowanie: Józef Bogdaszewski
